مطالعه سقط جنین های ارادی و تجربه زیسته زنان- قسمت ۴

فایل های دانشگاهی

– حاملگی ناخواسته: چنانچه زوجین یا یکی از آنها تصمیم به بچه دار شدن نداشته اند و یا همزمان با بهره گرفتن از روش های پیشگیری از بارداری حامله شده اند، بارداری به وقوع پیوسته را بارداری برنامه ریزی نشده و نا خواسته می نامند. منظور از باروری برنامه ریزی نشده در این بررسی باروری زنان ۴۹-۱۵ ساله ای است که در طول زندگی مشترکشان در معرض بارداری نا خواسته قرار گرفته بودند که فرد در آن زمان قصد حاملگی نداشته و یا ممکن است فرد نه در آن زمان و نه در آینده مایل به بچه دار شدن نباشند باروری ناخواسته تحت عواملی مانند: تعداد فرزندان ایده ال، سن مادر، تحصیلات مادر، نحوه استفاده از وسائل جلوگیری از بارداری، به وقوع می پیوندد (رج .پورذکریا، ۱۳۸۱).
– سقط جنین: به ختم بارداری به هر علتی قبل از اینکه جنین قدرت زندگی در خارج از رحم مادر را یافته باشد اطلاق می گردد، معمولا این زمان را قبل از هفته بیستم بارداری و وزن جنین را زیر ۵۰۰ گرم ذکر می کنند( شمشیری میلانی، ۱۳۸۴،ص۴۵۹).
– سقط جنین ارادی: متوقف کردن بارداری، منظور سقطی است که یا بدلیل مسائل پزشکی از جمله تهدید جان مادر و یا تشدید بیماری مادر صورت گیرد و یا آگاهانه شخص نسبت به زن باردار باعث سقط جنین وی شود خواه این عمل به منظور سقط کردن جنین باشد یا اتفاقا منجر به سقط جنین گردد. به سقط جنین با وجود دلایل پزشکی سقط درمانی اطلاق می شود و سقطی که توسط مادر با دستکاری رحم و خوردن دارو و ضربه عمدی انجام شود یا توسط پزشک و اشخاص دیگر غیر از مادر، با ترغیب وی به سقط جنین صورت گیرد سقط جنایی می گویند(نوذری فردوسیه، ۱۳۸۴، ص ۵۱-۵۰).
– روش های جلوگیری از بارداری
از جمله روش های جلوگیری از آبستنی عبارتند از: جلوگیری طبیعی، جلوگیری از راه خوراکی(قرص و تزریق)، آیودی، کاندوم، نازا کردن زن، قرص روز بعد و وازکتومی( عقیم کردن مردان). سقط جنین، روش کنترل موالید در میان زنان طبقه کارگر توصیف می شود. دیافراگم نخستین شکل عملی پیشگیری بود که زنان خودشان می توانستند آنرا بکار برند و در ضمن اولین روش مجزا کردن رابطه جنسی از تولید مثل محسوب می شد. در قرن بیستم جلوگیری از آبستنی بیش از آنکه بصورت ابزاری برای آزاد سازی زنان مطرح شود به منظور کنترل رشد جمعیت( تنظیم خانواده)، مورد تاکید قرار گرفت و همواره مسئولیت پیشگیری بر عهده زنان بود. فمینیست ها در حال حاضر به ویژه از زمان استفاده قرص تا حدی جلوگیری از آبستنی را می پذیرند ولی مسئولیت و خطرات پزشکی آنرا مورد انتقاد قرار می دهند (هام و گمبل، ۱۳۸۲، ص۹۵).
روش های سقط ارادی
۱-روش های بهداشتی سقط شامل :روش های داروئی( خوراکی-تزریقی) و روش جراحی (کورتاژ وساکشن).
۲-روش های غیر بهداشتی که شامل: روش های خطرناکی مانند پریدن از بلندی، بلند کردن وسائل سنگین، استفاده از داروها و سموم، خشونت های جسمانی و دستکاری ناحیه ای با مواد شیمیایی در گردن یا داخل رحم مانند سدیم، استفاده از داروهای گیاهی و … می باشد.
مشکلات جمع آوری داده های کیفی
با توجه به تابو بودن سقط جنین در جامعه ما امکان تحقیق در این حوزه مطالعاتی همراه با مشکلات فراوانی می باشد. در تحقیق حاضر مهمترین مساله، پیدا نمودن زنانی بود که تجربه سقط جنین های ارادی داشتند و به دلیل تابو بودن سقط جنین پیدا نمودن نمونه های این تحقیق با مشکلات فراوانی همراه بود. تعدادی از زنان که با روش گلوله برفی انتخاب شده بودند با معرفی دوستان، طبق قرار قبلی مورد مصاحبه قرار گرفتند. تعدادی از زنان با ضبط شدن صحبت هایشان مخالف بودند و چون مصاحبه همراه با درد دل و همدلی میان مصاحبه شونده و محقق بود با رعایت نکات اخلاقی و رضایت خاطر مصاحبه شوندگان، تعدادی از مصاحبه ها ضبط شد و تعدادی از مصاحبه‏ها نیز یادداشت شد. نمونه هایی که از بیمارستانهای شریعتی، امام خمینی، هدایت تهران و مرکز بهداشت امیرالمومنین و یک مطب مامایی در رباط کریم بدست آمد از طریق مراجعه محقق به بیمارستان و هماهنگی با مسئولان بیمارستان و جلب رضایت آنها صورت گرفت. مسئولان بیمارستان در برابر عنوان موضوع از خود واکنش نشان می دادند و عنوان می کردند که در بیمارستان‏ها سقط های ارادی جز در موارد سقط درمانی انجام نمی گیرد و پیدا کردن نمونه ها کاری بعید است. بعد از آشکار شدن حساسیت آنان به موضوع سقط جنین، نامه هایی برای معرفی محقق و موضوع تحقیق به بیمارستانها تحت عنوان حاملگی های ناخواسته از مرکز مطالعات زنان دانشگاه تهران گرفته شد تا با واکنش کمتر مسئولان بیمارستان ها روبرو شویم. در مرحله بعد محقق برای جمع آوری اطلاعات در محل تحقیق ( بخش جراحی زنان، بخش پرنتال و درمانگاه زنان، اتاق زایمان)، حاضر شد و از زنانی که در بیمارستان بستری بودند تعدادی سوال پرسیده شد. در میان سوالات کلی از زنان پرسیده شد که آیا تا به حال سقط جنین کرده اید یا نه؟ معمولا زنان نسبت به کادر پزشکی بیمارستان حساسیت نشان نمی دهند و سابقه پزشکی خود را در اختیار کادر پزشکی قرار می دهند. بدین طریق محقق توانست نمونه های خود را طی ماه های مهر و آبان و آذر ۱۳۸۵ (تعداد ۲۶ نفر)، بدست آورد. مهمترین مساله ای که نظر محقق را به خود جلب کرد واکنش منفی کادر پزشکی به موضوع سقط جنین های ارادی و احساس اندوه و نگرانی زنانی بودکه جنینشان را سقط کرده بودند. اکثر زنان از اینکه در مورد موضوعی که جایی برای مطرح شدن ندارد درد دل می کردند حس رهایی و فاش سازی اسرار خود داشتند. موضوع تابویی که گاه جز همسر و خانواده و گاه جز خود زن کسی از آن آگاه نبود.

چارچوب نظری
نظریه های مرتبط با سقط جنین عموما حقوقی هستند چرا که سقط جنین یکی از جرائمی است که جوامع بشری پیوسته با آن درگیر و راهیابی برای مقابله با آن از جمله مسائل و مشکلات این جوامع بوده است و از دیرباز مقررات خاصی برای جلوگیری از وقوع این پدیده و تعقیب و مجازات مرتکبان آن تدوین شده است. در دیدگاه کلی به سقط جنین نظریه های سه گانه وجود دارد. در این بخش به این نظریات اشاره شده است.
رهیافت محافظه کارانه
نظریه ممنوعیت مطلق (نظریه تقدس حیات)
یکی از با سابقه ترین نظریه ها در مورد سقط جنین ،نظریه تقدس حیات در مخالفت با سقط جنین می باشد که بسیاری از دیدگاه های اخلاقی دینی در قالب این نظریه شرح و بسط یافته اند. این نظریه بر این ادعاست که زندگی ذاتا محترم است و ما مجاز نیستیم آن را از بین ببریم. در نتیجه صرف نظر از درجه حیات، نوع درد،کمی یا زیادی احتمال مرگ و امثال آنها، باید از حیات انسانی حمایت کرد.. (راسخ،۱۳۸۲ ،ص۱۷۱).
آنها عمدتا از پیروان مکتب اصالت وظیفه می باشند که نسبت به جنین یک وظیفه و تکلیف قائل اند و دلایل آنها عبارت است از : قداست حیات، حق حیات داشتن جنین بعنوان یک انسان، برابر بودن حق زندگی، و اینکه سقط جنین تجاوزی در حق جامعه است.
این رهیافت تا اواخر دهه ۱۹۵۰ رهیافت مسلط در غرب به شمار می رفت و مورد حمایت کلیسا و آموزه های دینی مسیحی قرار داشت. ازاین منظر سقط جنین عبارت از کشتن انسانی بیگناه است و کشتن بی گناهان نیز عملی ناپذیرفتنی و غیر اخلاقی است. طبق این رهیافت جنین هیچ تفاوتی با انسان کامل ندارد و هر حقی که برای مادر قائل شویم عین همان را باید برای جنین حتی یک روزه قائل شویم. مدافعان این رهیافت چنین استدلال می کنند: جنین، انسانی است بیگناه و کشتن انسان بیگناه خطا است، پس کشتن جنین انسانی خطا است. این استدلال بنیاد نگرش آیین کاتولیک به مسائل زیستی و داوری اخلاقی در باب آن ها به شمار می رود(اسلامی، ۱۳۸۴،ص ۳۲۲).
رهیافت های اعتدالی
نظریه آزادی نسبی
پیروان این نظریه دیدگاه بینابین دارند از نظر آنان سقط جنین در عین اینکه عملی مجرمانه و ممنوع تلقی می شود در شرایط خاصی مجاز شمرده می شود. در سیر تکوینی مقاطعی وجود دارد که مبین وضعیت هستی و حیات فردی و شروع فردیت او بوده و زمان پیش از آن به اعتبار شخص یا انسان تلقی نشدن جنین مجوز سقط جنین، آن هم در موادی خاص مانند سقط درمانی مطرح می شود. سقط درمانی که بعنوان ختم بارداری به منظور حفظ سلامتی مادر و قبل از قابلیت زندگی یافتن جنین در خارج از بدن مادر تعبیر می شود در بسیاری از جوامع مورد پذیرش قرار گرفته و اغلب جوامع تحت تاثیر آزادی نسبی عمدتا سقط جنین طبی در موارد نجات جان مادر_ تجاوز جنسی و ناهنجاریهای جنینی پذیرفته اند. در مورد اینکه از نظر اسلام جنین از چه زمانی شخص محسوب می شود باید گفت که در سیر آفرینش انسان دو بعد وجود دارد: ۱- بعد مادی با منشا خاکی ۲- بعد معنوی با منشا روحانی که از مرحله ولوج روح یا نقطه آغاز حیات انسانی جنین به نفس انسانی تعبیر می شود و شخص محسوب می شود که از روز ۱۶۰ عمر جنین و در ۴ ماهگی جنین استعداد پذیرش روح را دارد. یکی از دلایل دمیدن روح آغاز حرکت جنین در بطن مادر می باشد که از حدود هفته ۱۶ و ۱۸ بارداری حرکت می کند. از جمله نظریه هایی که دیدگاه بینابین به سقط جنین دارند نظریه هویت ناطق و ارزش سرمایه است که در زیر به آنها اشاره می شود:
۱- نظریه هویت ناطق:
طرفداران این نظریه تلاش می کنند به سهم هر یک از عناصر گوناگون و به ظاهر متناقض مطرح در بحث از سقط جنین را، مانند آزادی، حیات، ارزش سرمایه، والدین و جنین بپردازند محور اصلی جدل به تعیین زمان یا مرحله ای مربوط می شود که جنین در آن به یک انسان تبدیل می شود تا از آن زمان به بعد اجازه نابودی یک شخص انسانی داده نشود. ادعای مزبور را می توان در قالب استدلال زیر بیان کرد:
۱-کشتن شخص قتل است.
۲- جنین در مرحله معینی یک شخص و یک انسان می شود.
۳- از مرحله معینی نباید جنین را سقط کرد (راسخ،۱۳۸۲،صص۱۶۶ -۱۹۶).
۲- نظریه ارزش سرمایه:
از این دید مساله پایان دادن یا ندادن به زندگی موجودی به نام جنین بستگی به میزان سرمایه گذاری و ارزش آن دارد بر این اساس معیار تصمیم گیری در اینگونه موارد بسته به اینست که یک حیات انسانی خاص بطور منفرد یا در مقایسه با حیات های دیگردر چه مرحله ای از زندگی به لحاظ میزان سرمایه گذاری طبیعت و انسان قرار دارد جنین از ارزش ذاتی کمتری برخوردار بوده و می توان آنرا از بین برد تا ارزش ذاتی مادر که مهمتر است باقی بماند (همان،صص۱۸۹-۱۹۲).
مری آن وارن در مقاله معروف خود با عنوان«در باب وضعیت اخلاقی و حقوقی سقط جنین» می گوید: انسان دو معنا دارد که باید از یکدیگر متمایز شود؛ یکی به معنای بیولوژی انسانی است که آنرا از دیگر موجودات جدا می کند و دیگری تعلق به جامعه اخلاقی دارد. وارن در مورد اینکه اعضای جامعه اخلاقی یا اشخاص چه ویژگیهایی دارند، پنج ویژگی را برای این اشخاص می شمارد که آنها را از جنین متمایز می سازد:
۱- هوشیاری، ۲-استدلال،۳-فعالیت خود انگیخته،۴-قدرت ارتباطی و ۵-آگاهی به خود.
به گفته وارن هیچ یک از این خصوصیات در مراحل اولیه وجود ندارند و پاره ای تا تولد نیز پدیدار نمی شود. پس نمی توان جنین را به معنای دوم انسان دانست و نتیجتا سقط آن اخلاقا مجاز است.
.
رهیافت های فمینیستی
نظریه آزادی مطلق
طرفداران این نظریه معتقد به لغو کلیه محدودیتها نسبت به سقط جنین و آزادی بی قید و شرط آن هستند و دلایلی از جمله۱- حفظ حیات و سلامت مادر، با این عنوان که فقط جان مادر که بالفعل یک انسان کامل است بر حفظ جنین که موجودی با حیات بالقوه انسان است ترجیح دارد. لذا کاملا عقلانی است در صورت بخطر افتادن حیات و سلامت با اقدام به قطع بارداری از مادر حمایت شود. ۲- کاهش مرگ و میر، بعقیده طرفداران آزادی مطلق سقط جنین ممنوعیت سقط نه تنها تاثیر قطعی در بازداشتن افراد از اقدام به آن نداشته بلکه موجب افزایش سقط جنین های غیر قانونی و پنهان در شرایط غیر بهداشتی می شود و در نتیجه آمار مرگ و میر زنان بطور چشمگیر افزایش می یابد. لذا با توجه به عوارض شایع سقط جنین غیر قانونی( خونریزی شدید_ عفونت و …) که از نظر پزشکی یکی از علل عمده مرگ مادر محسوب می شود. تنها راه حل قانونی نمودن این معضل بی خطر ساختن و قانونی نمودن آن است. ۳- افزایش جمعیت: بعقیده آنان معضلات فراوان اجتماعی و اقتصادی ناشی از توسعه بی رویه جمعیت برای دولتها چاره ای جز کنترل موالید که قاطع ترین روش آن سقط جنین باقی نمی گذارد و علاوه بر آن دگرگونیهای جهان امروز در مقایسه با زمان های گذشته اندیشه ای نو و متناسب با مقتضیات را می طلبد. ۴- حق انتخاب زن: امروز بدنبال تحول و دگرگونی جوامع بشری حقوقی برای زن شناخته شده که هیچ کس حتی جامعه حق تحمیل بارداری به زن را ندارد و رد تصمیم گیری زن رد انسانیت اوست. از جمله نظریاتی که اعتقاد به آزادی مطلق سقط جنین دارند نظریه آزادی اراده و نظریه کنترل بر بدن است که به آنها اشاره می شود:
عکس مرتبط با اقتصاد
۱- نظریه آزادی اراده
موضع گیری ذکر شده در این آراء در حقیقت بیان کننده هسته اصلی ادعاهای طرفداران نظریه آزادی اراده در ارتباط با سقط جنین می باشد. مرکز توجه نظریه مزبور آزادی اراده شخص باردار است با این توضیح که تصمیم به نگاه داشتن یا پایان دادن به زندگی جنین یک امر کاملا شخصی و خصوصی است و این مادر است که باید کاملا آزادانه در مورد بدن و زندگی خود تصمیم بگیرد. مخالفت با تصمیم مادر بنا بر این دیدگاه، معنایی جز نقض تمامیت بدنی و تجاوز به حقوق انسانی وی ندارد. می توان گفت موضع گیری نظریه پردازان لیبرال یکی از قرائت های اصلی از نظریه آزادی اراده در بحث از سقط جنین است (همان ص ۱۸۲).
مدافعان سقط جنین کوششهای زیادی به عمل آوردند تا نشان دهند که جنین انسان بالفعل نیست.
بسیاری از متفکرین فمینیست دلایلی چند برای دفاع از آزادی زنان در امر سقط جنین آورده اند. اول اینکه شماری از زنان، منابع و دانش کافی برای استفاده از وسایل و روش های ضد بارداری را ندارند از این رو آنان با بارداریهای ناخواسته مواجه می شوند و خاتمه دادن به آن را برای زندگی خود ضروری تشخیص می دهند. دوم امکانات موجود در زمینه توانایی پاسخگویی نیازهای جمعیت دائما فزاینده انسانی را ندارد. بنابراین یکی از راه های کنترل جمعیت، مجاز دانستن سقط جنین بر اساس تصمیم مادر است .سوم ،حق کنترل بدن بخش اساسی حق آزادی انسان را تشکیل می دهد، بویژه در موارد بارداری ناخواسته که رضایت مادر برای حضور جنین واستفاده از جسم او محذوف است(همان ص ۱۸۴).
۲-نظریه کنترل بر بدن
یعنی اختیار تن خود را داشتن و تصمیم گیرنده بودن، چرا که تولید مثل بیشترین تاثیر را بر زنان دارد. مسئله زن در این واقعیت نهفته است که بدن او و در حقیقت رحم او تنها محلی است که در آن حیات انسانی قابل باز تولید است و منافع نظام مسلط اقتصادی دولتها را بر آن داشته که اختیار خود را بر بدن زن گسترش دهند، در نتیجه زن مالکیت واقعی بدن خود را نیز به نفع اختیارات و وظایف پدران نظام پدر سالارانه از دست داده است. در دوره مدرنیته، حقوق تناسلی زنان نمایانگر حق زنان بر تن خود است و بحث اخلاقی فمینیستی درباره سقط جنین شامل استدلال هایی است در دفاع از اختیار یافتن بر تن و مختار شمردن زنان است(هام و گمبل،۱۳۸۲،ص۲۲).
باور به لزوم کنترل زن بر جسم خود بعنوان یک حق از باور به شان انسانی مستقل زن مانند مرد بر گرفته شده است. دیدگاه فریدان بر این اساس است که مادری تنها وقتی به یک عمل انسانی لذت آفرین و مسئولانه تبدیل می شود که زنان بتوانند با آگاهی و مسئولیت انسانی کامل تصمیم بگیرند مادر باشند. به نظر او این حق زن است و فقط اوست که بخواهد یا نخواهد بچه دار شود. به این ترتیب حق کنترل باروری به عنوان یک حق مدنی تلقی می شود که هیچ مرجعی نمی تواند جز خود زن در مورد آن تصمیم بگیرد بر همین اساس حق سقط جنین بعنوان یکی از حقوق مورد توجه فمینیست‏های لیبرال و به بیان خود فریدان حق جوهری غایی زنان مطرح می گردد.
متوقف کردن بارداری(سقط جنین ارادی) یکی از مطالبات چهارگانه نخستین کنفرانس آزادی زنان بریتانیا (۱۹۷۰) بر پایه این دیدگاه قرار داشت که زن حق تفویض ناپذیری بر تن خود دارد.
مساله سقط جنین به دلایل مختلف در نظریه و سیاست فمینیستی جایگاه محوری دارد. از نظر آنها جلوگیری از سقط جنین و نظارت بر آن بخشی از ایدئولوژی جنسی در نظام مرد سالاری سرمایه دارانه است که معنای خانواده و مادری به آن وابسته است. سقط جنین را نمی توان جدا از قدرت اقتصادی، قدرت دولتی و بی قدرتی زنان در نظر گرفت. نظریه های فمینیستی درباره سقط جنین متعدد و تا حدودی پیچیده اند. بحث اخلاقی-فمینیستی درباره سقط جنین شامل استدلالهایی است در دفاع از اختیار یافتن بر تن خود و فاعل مختار شمردن زنان، اما در عین حال بسیاری از فمینیست ها، مانند سایر زنان مشتاق بارداری اند و بارداری مساله مربوط به حقوق جنین و شخصی بودن آنرا در پی دارد(هام و گمبل، ۱۳۸۲،ص۲۲).
نظریه سقط جنین در فمینیسم سوسیالیتی بر پایه این دو اصل قرار دارد: «اختیار تن خود را داشتن و تصمیم گیرنده بودن»، چرا که تولید مثل بیشترین تاثیر را بر زنان می گذارد. این نظریه نیازهای مشخص فردی و اجتماعی را لحاظ می کند. فمینیست های فرهنگی استدلال می کنند که منع سقط جنین بخشی از نهادینه کردن مادری است. حق زنان برای انتخاب از حیث سیاسی و نیز فردی مهم وحاوی معنا و چیزی بیش از نبرد بر سر حقوق است. در واقع بحث فمینیست ها این است که حقوق رایج دقیقا به این دلیل که هر گونه منطق بر خواسته از نیاز را نادیده می گیرد حافظ قدرت مردسالاری است. تمامی فمینیست ها معتقدند که سقط جنین بخشی از یک مبارزه تاریخی به مراتب گسترده تر و متضمن معنی خانواده، مادری و احساس جنسی است.
 تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
استلابراون، فمینیست انگلیسی در دهه ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ درمورد سقط جنین وکنترل بر زادو ولد نوشت و در این راه مبارزه کرد. نقد او درباره حقوق تولید مثل زنان بر فمینیست سوسیالیستی معاصر تاثیر گذاشت. جولیت میچل در جایگاه طبقاتی زن(۱۹۷۱) می گوید: جلوگیری از آبستنی یک نوآوری است که اهمیت تاریخی و جهانی دارد.
نظریه پردازان فمینیست مدعی اند در علوم، جلوگیری از آبستنی به دلایل انسانی مطرح نبوده و بیشتر بر استفاده از روش های پیشگیری از سوی زنان متمرکز شده است. این امر به دلیل سلطه مردان بر علوم است که باعث می شود دانشمندان به مشکلاتی بپردازند که با پیشداوری مردانه انتخاب و تعریف شده اند. از نظر آنها« قوانین مربوط به جلوگیری از آبستنی و سقط جنین یکی از رشته های پیوند با نهاد مادری است یعنی اعمال فشار بر زنان با ابزار قانونی و فرا قانونی و در قرن بیستم جلوگیری از آبستنی بیش از آنکه بصورت ابزاری برای آزاد سازی زنان مطرح شود به منظور کنترل رشد جمعیت مورد تاکید قرار گرفت. با اینحال همواره مسئولیت پیشگیری بر عهده زنان بود»(مشیرزاده،۱۳۸۲،ص۷۵).
در میان نظریه های فوق از نظریه آزادی اراده و نظریه های فمینیستی مبتنی بر کنترل بربدن برای تبیین یافته های تحقیق که طی مصاحبه های عمیق بدست می آید استفاده می شود تا به شناخت جدیدی از پدیده سقط جنین های ارادی زنان نائل شویم .
۱-۳- روش شناسی
در این پایان نامه از روش کیفی برای توصیف تجربه سقط جنین های ارادی زنان استفاده شده است. با توجه به آنکه اطلاعات بسیار کمی از داده های کمی مانند داده هایDHS ( سیمای سلامت خانواده و جمعیت) در توصیف سقط جنین های ارادی بدست می آید به کمک یکی از روش های تحقیق کیفی یعنی پژوهش پدیدار شناسانه، محقق سعی می کند به توصیف سقط جنین های ارادی با بهره گرفتن از ابزار مصاحبه با کسانی که تجربه این مساله را دارند بپردازد. در مصاحبه عمیق سعی در مطالعه ای ژرفانگر و توصیفی از سقط جنین های ارادی زنان می شود.
درروش تحقیق کیفی مانند سایر روش های تحقیق، بر ماهیت فعال انسان تاکید می شود. وقتی محقق انسان را کنشگری فعال و هوشیار بداند که قادر است بر ساخت های اجتماعی بیرونی و نیز حالات ذهنی و درونی خود مسلط شود و اعتقاد داشته باشد دنیای اجتماعی و همچنین ساختارهای اجتماعی از طریق کنش انسانی شکل می گیرد، در نتیجه به فرایندهای ذهنی-اجتماعی بعنوان یک مفهوم محوری می نگرد. چنین دیدگاهی برای نگرش افرادی که مورد تحقیق قرار می گیرند ارزش خاصی قائل می شود. به همین دلیل محقق می کوشد تا با ایجاد رابطه ای متقابل و با حوصله تمام، لایه های سطحی و تصنعی را از روی رفتارهای گفتاری و غیر گفتاری آنها کنار بزند و دریابد که واقعا چگونه می اندیشند و به این ترتیب ابزار جمع آوری اطلاعات نیز در همین راستا معین میگردد (ذکایی،۱۳۸۱،ص ۴۳).
۲-۳- فنون جمع آوری داده
داده های کیفی از نظر مییریام (۲۰۰۱)، چیزی بیش از بسته های منظم و قطعات اطلاعات دریافت شده از محیط نیست. داده های کیفی شامل جملات مستقیم از مردم درباره تجربه ها، دیدگاه ها، احساسات و مشاهده و اسناد جمع آوری می شود. مهمترین فنونی که نویسندگان مختلف به آنها اشاره کرده اند، عبارتند از : مصاحبه های عمیق ساختار یافته، نیمه ساختار یافته و غیر ساختار یافته و مشاهده .در زیر فنونی که در این تحقیق مورد استفاده قرار گرفته است تشریح می شود:
۱-۲-۳-مصاحبه عمیق(جامع)
در میان فنون جمع آوری داده ها در تحقیقات کیفی مصاحبه عمومی ترین شکل جمع آوری داده‏ها در تحقیقات کیفی است که اغلب منبع اصلی مورد نیاز در داده های کیفی برای فهم پدیده های مورد مطالعه است. در تحقیق حاضر برای جمع آوری اطلاعات از ابزار مصاحبه عمیق استفاده شده است.
در مصاحبه جامع پژوهشگر برای کشف مقصود مورد پژوهش در پی چند موضوع اصلی بر می آید، ضمن آنکه به چارچوب و ساختار عقاید پاسخ دهنده احترام می گذارد. در واقع این پایه و اساس روش تحقیق کیفی را تعیین می کند، یعنی دیدگاهی که افراد یا جامعه مورد تحقیق درباره پدیده مورد نظر دارند باید نشان دهنده دیدگاه آنان باشد نه دیدگاه پژوهشگر. مهمترین جنبه مصاحبه مبتنی بر نگرش پذیرش است یعنی اطلاعاتی که فرد یا جامعه مورد تحقیق به پژوهشگر می دهد ارزشمند ومفید تلقی می شود(مارشال،راس من،۱۹۹۸،ص۱۱۲).
در مصاحبه عمیق دیدگاه های شخصی عنصری معتبر و شاید حتی عنصر اساسی هر نوع تلاش منظم برای شناخت جهان است. هدف این تحقیق به میدان آوردن زنان است. پی بردن به اینکه چه چیزی نادیده گرفته شده است و آشکار کردن اختلاف زندگی واقعی زنان و مکانیسم هایی که بسیاری از این زندگی ها را نامرئی ساخته است. یکی از روش های کلیدی این کار شامل کار روی اظهارات زنان بوسیله روشی چون مصاحبه عمیق است. هدف تعهد به درک زنان و مسائل مورد توجه آنهاست(دی والت،۱۹۹۵،ص۳۶).
۲-۲-۳- استراتژیهایی برای مصاحبه و تحلیل گفت و شنود از دید زنان
در دیدگاه اسمیت[۱۳] درک از معنای گفت و شنود بعنوان زن مبتنی بر مفهوم دیدگاه زنان است، این رویکرد متضمن آن نیست که همه زنان دیدگاه یا موضع واحد مشترکی دارند بلکه تاکید بر اهمیت دنبال کردن استلزامات موقعیت های متفاوت زنان و دیگران در فعالیت هایی است که بطور اجتماعی نظم یافته اند(دی والت،۱۹۹۵ص ۷۲).
از دید اسمیت به جای تکیه بر مفهوم از پیش تعیین شده ما به توصیفی که زنان از یک پدیده ارائه می دهند، تکیه می کنیم. داروتی اسمیت معتقد است وقتی مصاحبه بدین صورت باشد، در می یابیم که در گفتگو پای سازمان اجتماعی در میان است و می توانیم گفت و گو را برای سرنخ های روابط اجتماعی بکاویم(همان،ص۸۰). اسپندر درباره ویژگیهای گفت وگوی زنان بر اهمیت گوش کردن تاکید دارد و زنان برای درک همدیگر با هم بهتر کنار می آیند و این نقطه نظرات برای مصاحبه زن با زن مناسبت دارد، وقتی که زن با زن مصاحبه می کند هم پژوهشگر و هم مصاحبه شونده بر اساس درکشان از مصاحبه عمل می کند و هر دو از قواعد قرین با نقش های مربوط به خود تبعیت می کند و برای استفاده از مصاحبه بعنوان شیوه پژوهش آمادگی بهتری دارند و در پروژه معناسازی با همدیگر همکاری می کنند. زبان با وجود آنکه مانعی بر سر راه بیان زنان است منبعی است که باید بکار گرفت. برای اکثر زنان کاملا سخت تر از مردان است که در معرض گفت و گو قرار گیرند و این امر هم در مورد زنانی که موضوع پژوهش ما هستند صدق می کند و هم در مورد خود ما پژوهشگران در جائی که درباره کارمان می نویسیم و صحبت می کنیم(همان،ص۷۵).
از آنجا که روش مورد استفاده دراین تحقیق، روش پدیدارشناسانه است و گستره جمع آوری اطلاعات در آن استفاده از مصاحبه می باشد، بنابراین لازم است که به توضیح روش پدیدار شناسی بپردازیم.
۳-۳-مطالعه پدیدارشناسانه
یکی از طبقات پارادایم تفسیری، پدیدار شناسی است که توجه اصلی آن شناخت تجربه ذهنی افراد است. تاکید این پارادایم بر این است که جهان اجتماعی چیزی بیش از ساخته ذهنی یکایک انسانها نیست که از طریق ایجاد و بکارگیری زبان مشترک و تعاملات زندگی روزمره ممکن است یک جهان اجتماعی را با معنای مشترک میان ذهنی ایجاد کنند و تداوم بخشد (بوریل و مورگان، ۱۳۸۳، ص ۳۵۱).
پژوهش پدیدارشناسانه تجربه درونی و کیفی است که مکمل روش سنتی و کمّی نگر است. پدیدار شناسی ریشه در نهضت فلسفی دارد که ادموند هوسرل آن را آغاز کرد. او بر این باور بود که نقطه شروع دانش تجربه درونی فرد از پدیده هاست که عبارت از: احساسها، ادراکها و تصورهایی که به هنگام متمرکز کردن توجه بر یک شی در آگاهی[۱۴] آشکار می شود (گال و بورگ و گال، ۱۳۸۳،صص ۱۰۴۸-۱۰۴۷).
پژوهش پدیدارشناختی معنای تجربیات زیسته[۱۵] چندین نفر از یک مفهوم یا پدیدار را شرح می دهد. پدیدارشناس ساختارهای آگاهی در تجربیات آدمی را شرح می دهد ( کرسول،۱۹۹۸،ص۲۹).
خلاصه ای از مهمترین مسائل اجرائی که در پدیدار شناسی با آنها مواجهیم، عبارتند از:
– اپوخه: مفهومی محوری که طی آن محقق برای فهم پدیده مورد بررسی خود بر اساس گفته های منابع اطلاعاتی اش،آراء از پیش پذیرفته خود را در پرانتز می گذارد.

 


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *