پژوهش – عشق وعقل در دیوان جامی- قسمت ۲۶

عشـقت گرفت کشورِ دل،گـو عــقل بـــرو کــان مُلــک را بسنده بُــود پادشــاه یکــی[۲۲۴]۵
عقل چوغوغا کند. باشد به عشـق آورده روی ورد جامــی یا غیــاث المستغیثیــن الغیاث[۲۲۵]۶
دهد فــراغ ز دستانِ عـــقل ، قصّه عشـــق مباش جامــی از این طـرفه داســتان فــارغ۷
دل زحرف عشق پر ، افسونِ عقل از وی بشوی ازجوارمصحف این افسانه بیرون کردنی است۸
دیدهِ عقل ، تیزبین شــد ز فــروغِ عشـــقِ تو هرچه خطا شمرده بود، آن همگی صواب شد۹
دل شد خرابِ عـشق همان به که عــقل و دین زیـن پس تـاجِ خویش به جای دگـر نهــند۱۰
۱ – دیوان جامی ،ص۱۵۱،ب۱۳۳۰،ج۱
۲ – همان،ص۲۲۶،ب۲۲۲۶
۳ – همان،ص۵۳۰،ب۵۵۱۶
۴ – همان،ص۶۵۶،ب۶۹۱۹
۵ – همان،ص۸۲۳،ب۸۸۰۳
۶ – همان،ص۱۵۸،ب۱۵۳۱،ج۲
۷ – همان،ص۲۵۴،ب۲۶۱۹
۸ – همان،ص۵۰۴،ب۸۱۹
۹ – همان،ص۵۵۵،ب۱۳۶۰
۱۰ – همان،ص۵۷۵،ب۱۶۱۲
۲- گره عشق با تدبیرعقل هم گشوده نمی‌شود .
پیشِ اربابِ خرد ، شرح مکن مشکــل عشــق نکــته خاص مگــو، مجلسِ عام است اینجا۱
بشوی دل ز قوانیــن عـــقل و دیــن جامــی کـه ســرّعشــق بدین‌ها نمــی‌شود مــدرَک۲
فیلسوفِ عـــقل را آدابِ بحثِ عشـــق نیست خالی ازحکمت بُود با این، در این معنی جدل۳
مشکلِ عشق چو حل می نشود ، چند نهیـم گــوشِ ادراک بر افســـانه اوهـام وعـــقول۴
شستم کــتابِ عشــق به تدبیـر عـــقل و بـاز خــطّ تـو مـی ‌بـرد به ســرِ درس ابجـــدم۵
چند طعــنِ خرد ای عشــق، خـدا را مــددی شــاید از دردِ سـر او بـه جنــون بـاز رهــم۶
بازم رهان ز خــویش ، که درکــارگاهِ عشــق کــاری نکــرد مـصــلحتِ عقــلِ ذوفنــون۷
کجـا گردد به فکرعقل ، مشکل‌های عاشق حل که صد مشکلِ دگر پیش آیدش از حلّ مشکل‌ها۸
پیــش طـــوفـان عشـــق،حیلـــه عـــقـل همچـــو بـر رهگــذرِ سیـــل،پـل است ۹
ملاحـتِ سخــنِ عشــق ، عاشـــقان داننــد نیافـت چاشـنی این نمک، به جــز دلِ ریـش۱۰
طریقِ عــقل رهـا کن که هیـچ کس ننشست به صــدرِ قرب ، به تدبیــرِ عقـلِ دوراندیش۱۱
۱ – دیوان جامی،ص۲۳۳،ب۲۲۹۲،ج۱
۲ – همان،ص۵۳۵،ب۵۵۷۸
۳ – همان،ص۵۴۵،ب۵۶۸۵
۴ – همان،ص۵۵۵،ب۵۸٫۵
۵ – همان،ص۵۶۷،ب۵۹۵۴
۶ – همان،ص۶۳۹،ب۶۷۴۰
۷ – همان،ص۶۶۰،ب۶۹۶۳
۸ – همان،ص۴۶۸،ب۴۳۷،ج۲
۹ – همان،ص۴۹۴،ب۶۹۵
۱۰ – همان،ص۵۹۰،ب۱۷۶۴
۱۱ – همان،ب۱۷۶۵
۳- هماهنگی عشق و عقل غیر ممکن است .
از عشـــق تبّــرا چـه کنـم چــون نتوانـم با عـــقل تولّـا چه کنــم چــون نتــوانم۱

حتما بخوانید :   عشق وعقل در دیوان جامی- قسمت ۱۲