تبیین جنبه های آموزشی و تربیتی امید و نقش آن در سلامت روان انسان از دیدگاه اسلام- قسمت 8

فایل های دانشگاهی

1-دنیا پرستی وعلاقه انسان به تفاخردنیاو لذات نفسانی
حب دنیا باعث ایجاد آرزوهای پوچ می شود خداوند در سوره قصص آیه 77 می فرمایند :ودر آن چه به توداد سرای آخرت را جستجو کن و بهره ات راهم از دنیا فراموش نکن و نیکی کن همان گونه که خدا به تو نیکی کرد . (جابر،1390)امام علی نیز می فرماید :هرکس قلب اوبادنیا پرستی پیوندخورد ،همواره جانش گرفتار سه مشکل می شود :اندوه رها نشدنی –حرصی جدا نشدنی و آرزویی نایافتنی .(حکمت 228)
2-نادانی و ناآگاهی انسان:
امام علی در این خصوص می فرماید :اگر بنده خدا اجل و پایان کارش را می دید ،با آرزو وفریب آن دشمنی می ورزید . (حکمت 334)همچنین ایشان آرزوهای زیاد را ،ناشی از فساد عقل آدمی می داند .(فلسفی ،1368)
3- شیطان و وسوسه های شیطانی
به غیر از شیطان که دشمن انسان است جهل و غفلت وبی خردی انسان مایه هلاکت و ویران کننده هستی و حیات انسان است . (جابر،1390)
4- تکبر و غرور
از عوامل ذلت و آرزوهای باطل انسان غرور و تکبر است زیرا تکبر آرزوهای بی اساس و کاذب را افزایش می دهد . (همان )
5- عدم بصیرت انسان
کسی که بصیرت و فهم ندارد آرزوهای کاذب او راکور می کند . (همان )
6- عدم شناخت گوهر وجود و عزت نفس
از نظر امام علی ( ع )کسی که گوهر وجود خودرا بشناسد خود را از پستی های شهوت و آرزوهای باطل مصون خواهد داشت . (فلسفی،1368)

2-15 پیامد آرزوهای طولانی

از آنجا که آرزوهای دراز تاثیر بسیار مخربی بر زندگی معنوی و اخلاقی و حتی مادی انسان ها دارد در روایات اسلامی با تعبیرات گوناگونی از آن نکوهش گردیده و علل منطقی آن نیز بیان گردیده است .امام علی (ع) می فرمایند :اظهار الحرص یورث الفقر.( صدوق ،1362ق)
آرزو های طولانی موجب فقر می شود. –
آرزوی طولانی موجب سو ظن است. ( مجلسی 1387ق،)-
آرزوی طولانی موجب نسیان آخرت است ( همان) –
(همان).آرزوی طولانی موجب همّ و غمی پایان ناپذیر است –
آرزوی طولانی موجب عدم درک امید و نرسیدن به آن می شود . (همان)-
امام علی(ع) می فرمایند:کسانی که آرزو های طولانی دارند رفتار نا پسندی دارند و رفتار آنان با موازین اخلاقی ناسازگار است.(حکمت 36)
امام سجاد (ع) می فرماید: « اى خداوند، بر محمد و خاندان او درود فرست و ما را از آرزوهاى دور و دراز در امان دار و به صدق عمل آرزوهاى ما تنگ، میدان، ساز، آن سان که ما را آرزوى آن نبود که به سر آوریم ساعتى را پس از ساعت دیگر و به پایان بریم روزى را پس از روز دیگر و بپیوندیم نفسى را به نفس دیگر و برداریم گامى را از پى گام دیگر ، اى خداوند، ما را از فریب سراب آرزوها به سلامت دار و از شر و فساد آن ایمنى بخش و روزى مباد که از یاد مرگ غافل باشیم‏.
( صحیفة السجادیة- نیایش چهلم )

2-16- تبین واژه تمنی

میل به حصول هدفی مطلوب همراه با تقدیر و اندازه‌گیری آن. (راغب اصفهانی، 1412 )

2-17-تبین واژه طمع

“طمع” در لغت تمایل نفس به چیزى از روى آرزوى شدید و آزمندى است.(راغب اصفهانی ،1412) و در اصطلاح قرآنی توقع داشتن و حریص بودن در اموال و زندگی مردم است.( موسوی همدانی ،1363)

2-18تفاوت رجاء با آرزو (أمَل ) و طمع

آرزو “امل” گمان داشتن به وقوع چیزی است که حصول آن بعید است، امّا “طمع” گمان داشتن به وقوع چیزی است که حصول آن بعید نیست، و رجاء، حالتی بین أمَل و طمع میباشد. (مصطفوی ،1362)

2-19 اهمیت امید در اسلام

ازدیدگاه اسلام، امید و آرزو جایگاه رفیعی دارد، تا جایی كه در روایات معصومان از امید به عنوان رحمت الهی یاد شده است. پیامبراعظم(ص) می‌فرماید: «الامل رحمه لامتی و لولاالامل ما رضعت والده ولدها و لاغرس غارس شجرها» امید و آرزو، رحمت برای امت من است و اگر امید و آرزو نبود، هیچ مادری فرزندش را شیر نمی‌داد و هیچ باغبانی نهالی نمی‌كاشت، (مجلسی ،1387ق )
مادر سمبل عاطفه و مهربانی است، اما آنچه كه یک مادر را به مهربانی وا می‌دارد و باران عطوفت او را سرازیر می‌كند، امید است. اگر روزی امید را از وی بگیرند، حتی حاضر نخواهد شد نوزاد دلبندش را شیر دهد. در حدیثی از حضرت مسیح(ع) می‌خوانیم كه آن حضرت در جایی نشسته بود و پیرمردی را مشاهده كرد كه با كمك بیل و كلنگ به شكافتن زمین مشغول است. حضرت مسیح(ع) به پیشگاه خدا عرضه داشت: خدایا! امید و آرزو را از او بگیر. ناگهان پیرمرد بیل را به كناری انداخت و روی زمین دراز كشید و خوابید. كمی بعد حضرت مسیح(ع) عرضه داشت: بارالها! امید و آرزو را به او برگردان. ناگهان مشاهده كرد، پیرمرد برخاست و دوباره مشغول فعالیت و كار شد. حضرت مسیح(ع) از او سوال كرد كه من دو حال مختلف از تو دیدم، یک بار بیل را به كنار افكندی و روی زمین خوابیدی، اما در مرحله دوم برخاستی و مشغول به كار شدی؟ پیرمرد در جواب گفت: در مرتبه اول فكر كردم پیر و ناتوان شده‌ام، چرا این همه به خود زحمت دهم و تلاش كنم؟ بیل را به كنار انداختم و بر زمین خوابیدم، ولی چیزی نگذشت كه این فكر به خاطرم خطور كرد از كجا معلوم كه سال‌های زیادی زنده نمانم؟ انسان تا زنده است باید برای خود و خانواده‌اش تلاش كند، از این رو برخاستم و بیل را گرفتم و مشغول كار شدم. (مجلسی ،1387ق) بنابراین امید جان مایه حركت و تلاش انسان است برای دستیابی به انتظارات، آمال ها و آرزوهایی كه او در سر می‌پروراند و به طور طبیعی بدون آنها فلسفه ای برای كار و تلاش و حركت و یا حتی زنده ماندن باقی نمی‌ماند.(باقری ،1392 )
درادیان بزرگ امید را در کنار ایمان به خدا وامور خیریه سه رکن اساسی فضیلت انسانی می دانند امید و محبت در دیدگاه بسیاری از مصلحان ،عصاره نیکی های زندگی اند . در اسلام به عنوان بزرگترین دین این مسله مطرح می شود. در قرآن وروایات اسلامی در هنگام شمردن صفات مومنین آنها را متصف به صفاتی کردهاند از قبیل :توکل ،تسلیم ،رضا ،خوف ورجاء(امید )و… و البته کسی که متصف به این صفات نباشد اهل ایمان نیست . (امام خمینی ،1380)
پشتیبانی معنوی ازبیمارانی که رشته های امید آنها از درمان قطع شده است می تواند امید به نجات رادر آنها زنده کند بنابراین ایجاد فضای معنوی رابطه با خداراتقویت وبذرامیدوآرامش رادر عمق جان بیمار بارور می سازد . (آرائی ،1391)
خدای رحمان و رحیم خواستار امید برای بندگانش است از نظر امام صادق دلیل امید آنست که انسان به طرف مقصد برود. (مجلسی ،1387ق )
قرآن در جهت امیدوار کردن انسانها و ریشه کنی نا امیدی،در حوزه رفتار فردی زمینه های فراوانی را ایجاد نموده است:)موذنی ،1393)
1- ممنوعیّت نا امیدی از رحمت الهی
یکی از تدابیری که قرآن در این زمینه بکار گرفته این است که همۀ انسانها را از نا امیدی منع نموده و به رحمت خداوند امیدوار کرده است. (همان )
قُلْ یا عِبادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعاً… (زمر ،53)
بگو: اى بندگان من كه بر خود اسراف و ستم كرده‏اید! از رحمت خداوند نومید نشوید كه خدا همه گناهان را مى‏آمرزد، زیرا او بسیار آمرزنده و مهربان است.
2- باز بودن راه توبه
ارتکاب گناه، به منزلۀ خراب کردن پلهای پشت سر و افتادن در مسیر هلاکت می باشد، امّا از آنجا که اسلام، برای نجات انسانها از تباهی نازل شده، راه بازگشت را برای گنهکاران، باز گذاشته تا امیدوارانه به جبران گذشته بپردازند. (همان )
وَ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ إِنَّ رَبِّی رَحِیمٌ وَدُود.(هود ،90)
از پروردگار خود، آمرزش بطلبید و به سوى او بازگردید كه پروردگارم مهربان و دوستدار بندگان توبه‏كار است.
این آیه خداوند را با دو صفت رحیم و ودود معرفی نموده که نشانگر عشق بی پایان او به بندگانش می باشد و این نکته بیانگر آن است که حتی با عظیم­ترین گناهان نیز راه تؤبه باز است.(مکارم شیرازی ،1374 )
3- قبولی توبه و تبدیل سیّئات به حسنات
زمینۀ دیگری که در قرآن برای گسترش نور امید در نظر گرفته شده این است که علاوه بر باز بودن راه های توبه، نه تنها به بندگان، نوید قبولی توبه را داده بلکه به آنها بشارت تبدیل سیّئات به حسنات را نیز داده است.
غافِرِ الذَّنْبِ وَ قابِلِ التَّوْبِ شَدِیدِ الْعِقابِ … (غافر ،3)
خداوندى كه آمرزنده گناه، پذیرنده توبه، داراى مجازات سخت… است.‏
مجموع “غافِرِ الذَّنْبِ وَ قابِلِ التَّوْبِ” به منزله یک صفت است و به یک نوع از رفتار خدا با بندگان گنهكار، اشاره دارد و آن این است كه ایشان را مى‏آمرزد، گاهى با توبه، و گاهى باشفاعت . (طباطبایی، 1414)
. و اینکه خداوند توبه پذیر، گناهان تؤبه کنندگان را ، به حسنات تبدیل می نماید
إِلاَّ مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ عَمَلاً صالِحاً فَأُوْلئِكَ یُبَدِّلُ اللَّهُ سَیِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ وَ كانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِیما
مگر كسانى كه توبه كنند و ایمان آورند و عمل صالح انجام دهند كه خداوند گناهان آنان را به حسنات مبدّل مى‏كند. (فرقان ،70)
: از نظر مفسرین، تبدیل گناهان به حسنات به سه طریق امکان دارد
الف ) با اصلاح رفتار ناپسند خود بعد از توبه
ب) خداوند سیئات اعمال او را محو مى‏كند، و به جاى آن حسنات مى‏نشاند
ج) منظور از سیئات‏، آثار سوئى است كه از گناه بر روح انسان نشسته‏ که با توبه، تبدیل به آثار خیر مى‏گردد.(مکارم شیرازی ،1374)
4- پاداش چندین برابر از ناحیۀ خداوند
یکی از اموری که باعث رشد اقتصادی و به گردش در آمدن چرخهای اقتصاد در جامعه می گردد، در نظر گرفتن پاداش برای فعالان اقتصادی می باشد، خداوند نیز در قرآن به کسانی که با او معامله نمایند و در راه او انفاق کنند وعدۀ سود چند برابر می دهد.(موذنی ،1393)
عکس مرتبط با اقتصاد
كیست كه به خدا “قرض الحسنه‏اى” دهد،تا آن را براى او، چندین برابر كند؟(بقره /245)
“اضعاف” جمع ” ضِعف” به معنى دو یا چند برابر كردن چیزى است، و چون این واژه به صورت جمع آمده و با كلمه”كثیرة”، تاكید شده و جمله “یضاعف” نیز بر تاكید بیشترى، دلالت دارد، از مجموع این نکات، استفاده مى‏شود، كه خداوند، براى انفاق كنندگان پاداش بسیار فراوانى قرار داده و اینگونه پاداش دادن از ناحیۀ خداوند سبب میشود که افراد جامعه، بدون دلهره و با امید مضاعف، به یاری هم نوعان خود بپردازند.(مکارم شیرازی،1374)

جهت دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت jemo.ir مراجعه نمایید.

 


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *