پیدایش بانکداری:پایان نامه وفاداری مشتریان و بانکداری الکترونیک

دانلود پایان نامه

. از آنجایی که بانک استقراضی در ایران بیشتر به عملیات سیاسی می پرداخت، فعالیت آن خیلی با موفقیت همراه نبود، زیرا این بانک علی رغم اینکه به سپرده ها بهره نیز پرداخت می‌کرد، امّا سپرده های اشخاص هیچ گاه به میزان قابل توجه نرسید.

بانک استقراضی پس از آنکه در سال 1301 به موجب مقررات عهدنامه 1299 (1921 میلادی) بین ایران و شوروی به دولت ایران واگذار گردید، به بانک ایران موسوم گردید. از آنجایی که بانک اخیرالذکر نیز سرمایه کافی در اختیار نداشت و در وصول مطالباتش با مشکلات فراوان رو به رو بود، لذا در سال 1312 به بانک کشاورزی ایران پیوست.

بانک عثمانی: این بانک که اصولاً یک بانک انگلیسی بود، در سال 1863 میلادی به شکل یک شرکت سهامی و با سرمایه مشترک فرانسه و انگلیس در اسلامبول تشکیل شد. سرمایه اولیه این بانک در سال 1856 به مبلغ 000, 500 لیره بود که در سال 1863 با کمک سرمایه های فرانسوی به 000,100, 4 لیره افزایش یافت و انتشار اسکناس را در ترکیه به دست آورد. بخش مهم معاملات بانکی در ترکیه توسط این بانک صورت می‌گرفت و شعباتی نیز در انگلستان، مصر، قبرس، فلسطین، عراق، یونان، ایران و عربستان داشت.

در سال 1301 بانک عثمانی اقدام به تأسیس چند شعبه در ایران و در شهرهای تهران، همدان و کرمانشاه نمود و کلیه عملیات بانکی را تا زمان انحلال انجام می داد.

بانک ایران و روس: این بانک در سال 1305 و از طرف دولت شوروی و با سرمایه یکصد میلیون روبل که تمامی آن پرداخت گردیده بود، به منظور تسهیل در امر مبادلات بین دو دولت ایران و شوروی تأسیس گردید. فعالیتهای بانک ایران و روس از بدو تأسیس محدود به انجام امور مالی مؤسسات بازرگانی وابسته به شوروی و مبادلات بازرگانی بین دو کشور بوده است.

بانک سپه: این بانک که در حقیقت اولین بانک ایرانی می باشد، در سال 1304 با سرمایه و وجوه صندوق بازنشستگی افسران و درجه داران ارتش تأسیس گردید. اگرچه منظور اولیه از تأسیس این بانک، تمرکز وجوه ارتش و پرداخت حقوق و هزینه ها – یعنی انجام امور مالی- بوده است، با این وصف، این بانک با تأسیس شعباتی در شهرهای مختلف کشور مبادرت به بعضی از عملیات بانکی نظیر گشایش حسابجاری، صدور حواله، نقل و انتقال وجوه، تنزیل بروات تجاری، اعطای وامهای بانکی و سایر عملیات تجاری نموده است. بانک سپه که در سال 1333 با اساسنامه جدید به شکل شرکت سهامی تبدیل گردید، در حال حاضر یکی از بزرگترین بانکهای کشور می‌باشد و در حالی که تمام امور ارتش را انجام می دهد، به کلیه عملیات بانکی حتی ارزی نیز مبادرت می ورزد (فرجی، 1385، 94-93).

بانک رهنی ایران: مؤسسه رهنی ایران در سال 1305 با کسورات بازنشستگی و تحت نظارت وزارت دارایی تأسیس گردید. وظیفه این بانک اعطای وامهای کوتاه مدت با بهره کم و در مقابل وثیقه های منقول بوده است. این مؤسسه پس از تأسیس بانک ملی ایران جزء این بانک شد و از سال 1318 که بانک رهنی تأسیس شد، با تغییر نام به بانک کارگشایی معروف گردید. در حال حاضر این بانک از سازمانهای تابعه بانک ملی است و دارای شعبات متعددی در تهران و شهرهای مختلف ایران می باشد و در مقابل قبول اثاثیه منزل، فرش، طلا و زیور آلات و غیره وام می‌دهد.

بانک ملی ایران: فکر ایجاد بانک ملی ایران چندان تازه نیست. در سال 1258 هجری شمسی، یعنی تقریباٌ ده سال قبل از تشکیل بانک شاهنشاهی، پیشنهادی از طرف حاج محمد حسن امین دارالضرب که یکی از صرافان بزرگ ایران بود، به منظور ایجاد بانکی بزرگ با مشارکت دولت و ملت، تقدیم ناصرالدین شاه شد که متأسفانه این پیشنهاد جامه عمل نپوشید و بانک شاهنشاهی ایران به صورت بانک دولتی در ایران مستقر شد. پس از تشکیل بانک شاهنشاهی ایران نیز دولت ایران پیوسته در صدد بود تا در موقع مناسب با سرمایه ملت ایران، بانک ملی را تشکیل دهد. حتی در دورة اول مجلس شورای ملی، عده ای از نمایندگان با قید فوریت درخواست تشکیل یک بانک ملی را از دولت نمودند، به این منظور که بانک ملی معاملات مربوط به خزانه را انجام داده و رونق بیشتری به کارهای بازرگانی، کشاورزی و صنعت بدهد. گذشته از این، از نفوذ بانک شاهنشاهی ایران نیز بکاهد. اگرچه این فکر از طرف مردم با استقبال زیادی رو به رو گردید و بازرگانان حاضر شدند که سرمایه آن را بپردازند، امّا به لحاظ اوضاع نابسامان اقتصادی و خالی بودن خزانه دولت این پیشنهاد عملی نگردید، تا اینکه در تاریخ 14 اردیبهشت ماه 1306 هجری شمسی (دورة ششم قانون گزاری) قانون تشکیل بانک ملی ایران به تصویب نهایی مجلس شورای ملی رسید.

با آنکه افکار عمومی آمادگی اجرای سریع این مصوبه را داشت، امّا تشکیل بانک ملی ایران تا سال 1307 به طول انجامید و پس از آنکه اساسنامه آن در تاریخ 30 خرداد ماه 1307 به تصویب هیئت وزیران رسید، در 17 شهریور ماه 1307 به ریاست دکتر لیندن بلات[1] که از اتباع آلمان بود، بدون هرگونه تشریفات شروع به کار کرد. سرمایه اولیه بانک 20 میلیون ریال تعیین گردیده بود که فقط 8 میلیون ریال آن پرداخت شده بود. سرمایه بانک تا سال 1314 همان مبلغ 20 میلیون ریال ثابت باقی ماند، تا اینکه در این سال سرمایه بانک به 300 میلیون ریال افزایش یافت. در مهرماه 1331 از محل اندوخته، سرمایه بانک مجدداٌ به 2 میلیارد ریال افزایش داده شد و بالاخره در سال 1350 سرمایه بانک از محل اندوخته ها تا 3 میلیارد ریال افزوده شد.

شکل قانونی تأسیس بانک ملی به صورت سهامی بوده است و به موجب اساسنامه اولیه اش یک بانک تجاری بوده و می‌توانست تمام عملیات بانکی را که یک بانک معمولی انجام می‌دهد، اجرا کند. طبق قراردادی که در بیست و سوم اردیبهشت ماه 1309 بین دولت ایران و بانک شاهنشاهی منعقد گردید، بانک شاهنشاهی در برابر شرایط زیر از حق صدور اسکناس صرفنظر نمود.

 

1- دولت ایران مبلغ دویست هزار لیرة انگلیس به بانک شاهنشاهی بپردازد.

2- بانک شاهنشاهی حق معاملات غیر منقول و تملک آن را در ایران داشته باشد، مشروط بر اینکه انتقال اموال غیر منقول به دیگری از یک سال تجاوز نکند.

3- از آن تاریخ به بعد، بانک شاهنشاهی دیگر به عنوان نماینده دولت برای رسیدگی به حسابها نخواهد بود.

4- چنانچه اختلافی بین دولت ایران و بانک شاهنشاهی بروزکند، به حکمیت رجوع شود و در صورتی که به این طریق نیز اختلافات حل نشد، حکم جامعه ملل تعیین خواهد شد.

در هر حال، تا پیش از تشکیل بانک مرکزی ایران یکی از وظایف اساسی بانک ملی انجام عملیات بانکی خزانه دولت و بنگاهها و شهرداری ها و نگهداری حسابهای آنها بوده است. علاوه بر این، از 23 اسفند ماه 1310 حق انحصاری انتشار اسکناس به مدت 10 سال به بانک ملی واگذار گردید. بدین ترتیب پس از 43 سال حق انتشار اسکناس که از جمله اصول استقلال هر کشوری است و در اختیار بیگانگان قرار داشت، به ملت ایران واگذار شد. ملاحظه می‌شود، بانک ملی نه تنها به عنوان یک بانک تجاری عمل می نمود، بلکه تا تشکیل بانک مرکزی ایران در سال 1339 عهده دار وظایف بانک مرکزی نیز بوده است.

بانکهای خصوصی :اولین بانک خصوصی در ایران که با استفاده از قانون تجارت و به شکل شرکت سهامی در بهمن ماه 1328 به وجود آمد، بانک بازرگانی بود. در حقیقت تأسیس این بانک طلیعه ای بر تأسیس دیگر بانکهای خصوصی در کشور بود. بویژه آنکه انحلال بانک شاهنشاهی در ایران زمینه را برای توسعه بانکهای ایرانی فراهم نمود، به طوری که تنها در فاصله میان برچیده شدن شعب بانک انگلیس در ایران و خاورمیانه (مرداد ماه 1331) تا پایان سال 1331 چهار بانک خصوصی صادرات، تهران، بیمه بازرگانان و بانک پارس تأسیس گردید.

از آنجایی که قوانین خاصی در رابطه با فعالیتهای بانکی در ایران وجود نداشت، لذا لایحه قانون بانکی در سال 1332 تنظیم و در سال 1334 پس از تصویب به مورد اجرا گذاشته شد. در هرحال در فاصله سالهای 40-1334 بانکهای دیگری نیز تأسیس گردید، به طوری که تعداد آنها تا پایان سال 1340 به 27 بانک دولتی و خصوصی و خارجی بالغ گردید. از سال 1351 به بعد تا سال 1357 نیز به لحاظ افرایش شدید درآمد نفت، تعداد بانکهای کشور افزایش یافت و از 27 بانک (بجز بانک مرکزی) به 36 بانک (بجز بانک مرکزی) بالغ گشت (فرجی، 1385، ص 96-95).

[1]. Kurt Lindenbladt

دانلود پایان نامه